designoverlay: show | hide | 30% | 60% | 90%
Dag van het Scenario

Elk jaar organiseert het Netwerk Scenario de Dag van het Scenario tijdens het Nederlands Film Festival. Niet geweest of wil je weer wat terug zien bekijk de filmpjes van eerdere edities.

De schrijver op de divan – De Dag van het Scenario 2016

De schrijver op de divan – De Dag van het Scenario 2016

Angst voor een wit vel, frustraties over het proces maar ook euforie na een prachtige première. Hoe verschillend schrijvers ook zijn, een aantal emoties herkennen ze allemaal. Maar hoe ga je daarmee om? En bestaat er zoiets als ‘de schrijver’?
Tijd om te kijken in de schrijversziel met:

Psychiater en filosoof DAMIAAN DENYS over angst als vriend en vijand van de schrijver
HESTER ZIJLSTRA over haar prijswinnende scriptie over ‘De Schaamte van de Schrijver’
Agente JACOBINE VAN DER VLOED met praktische wenken voor schrijvers.
JENNY MIJNHIJMER ontvouwt haar ideeën over diversiteit.
CAMILLA AHLGREN (schrijfster The Bridge, de Zweedse remake van Penoze) in gesprek met PIETER BART KORTHUIS o.a. over de voor- en nadelen van succes.
Een Gouden Pen  voor MIEKE DE JONG voor Meester Kikker.

De scenarist is nergens bang voor
door Gertie Schouten
Een in razend tempo maar vloeiend voorgedragen verhaal van Damiaan Denys over de angsten van de schrijver, het gesprek van scenarist Pieter Bart Korthuis met zijn Zweedse collega Camilla Ahlgren, maar zeker ook de verrassende en grappige video-intermezzo’s waarin scenarioschrijvers vertelden over hun rituelen, angstdromen en mooiste schrijfmomenten. Dat waren hoogtepunten van de Dag van het Scenario editie 2016, de eerste in de Stadsschouwburg van Utrecht in plaats van het knusse maar immer oververhitte Ottone.

‘De schrijver op de divan’ was het thema van de dag. De eerste spreker, de Vlaamse psychiater en filosoof Damiaan Denys, vertelde hoe hij werd benaderd door de organisatie met het verzoek inzicht te geven in de angsten van schrijver. ‘Die vraag leek mij niet erg urgent’, zei Denys tot vermaak van de zaal. ‘Woorden intikken is weinig gevaarlijk. Een kopje thee kan gevaarlijker zijn. Als je dat te heet drinkt kun je slokdarmkanker krijgen. En wat te denken van het gevaar van uit bed vallen. In de VS overlijden zo jaarlijks 750 mensen. Hersenchirurgen op de spoedeisende hulp, prostituees die gespecialiseerd zijn in gewelddadige SM-praktijken; bij hen zijn de gevaren duidelijk en concreter. Scenarioschrijven is het minst gevaarlijke beroep aller tijden.’
De stelling van Denys: de scenarist is bang voor NIETS. En dat niets creëert ruimte voor angst. De verbeelding kan volledig bezitnemen van het terrein van de angst en aangezien schrijvers bekwaam zijn in verbeelding zijn ze een geliefde prooi van de angst.’ Zijn advies: ‘Zoek de werkelijkheid en laat je erin verdwijnen. Zoek de vrees, vrees geneest de angst. Geen ding waarvoor we banger zijn dan geen ding. Je ware zelf komt naar buiten in de angst. De echte persoon openbaart zich, dan zie je jezelf en de wereld ontdaan van begoochelingen.  Het is het portaal tot wie je eigenlijk bent. Tot de wereld.’
‘Je weet niet wat er doorgaat’
Het was een prachtige start, die een ingetogen vervolg kreeg in een interview van dagvoorziiter Marieke van der Pol met Hester Zijlstra. Zij schreef de prijswinnende scriptie ‘De schaamte van de schrijver’. Zijlstra merkte tijdens haar studie hoezeer angst, bijvoorbeeld om niet goed genoeg te zijn, haar in de weg zat en besloot dat fenomeen te onderzoeken. Een van haar tips: pas op dat je innerlijke criticus aan externe feedback geen grotere conclusies gaat verbinden dan reëel is. ‘Omdat je kritisch bent op jezelf, maak je het soms groter dan het is.’ Met een videofragment van Lena Dunham liet ze zien hoe het twee mensen enorm had kunnen helpen om hun angsten niet verborgen te houden, maar ze aan elkaar te laten zien. Ze wees ook op de Noor Karl Ove Knausgard, die pas groot en bekend werd toen hij heel open over zichzelf en zijn eigen schaamte begon te schrijven. ‘Kwetsbaarheid is herkenbaar.’
Jacobine van der Vloed vertelde over haar werk als talentagent bij Henneman Agency. Een agent kan veel meer doen dan alleen de contracten over financiële en juridische afspraken. Van der Vloed kent ‘haar’ scenaristen goed, leest vaak mee met hun werk en praat over hun carrièrewensen. Ze raadt scenaristen aan om niet te lang zelf te leuren met een idee, maar vooral snel contact te leggen met een agent.
Volgens Van der Vloed worden veel plannen vanuit producenten en omroepen ontwikkeld, maar is er zeker nog ruimte voor ideeën van makers. ‘Je moet wel proberen realistisch te zijn en meerdere ballen in de lucht te houden. Je weet niet wat er doorgaat.’

Jenny Mijnhijmer, vice-voorzitter van het Netwerk Scenarioschrijvers, hield een pleidooi voor diversiteit. ‘We moeten alle verhalen vertellen’. Ze liet fragmenten zien van series in de VS, zoals Blackish, volgens haar goede voorbeelden van serie die andere elementen van de realiteit laten zien. Volgens Mijnhijmer is diversiteit in jeugddrama in Nederland al gewoon geworden, maar minder in volwassen films. Ze noemde de serie ‘Amsterdam en vele anderen’ als voorbeeld hoe het wel kan. ‘Diversiteit is een kwaliteit’, aldus Mijnhijmer.
Bruggen en vechtersharten
Het blok na de pauze was grotendeels ingeruimd voor een gesprek tussen scenarist Pieter Bart Korthuis (Penoza, Vechtershart) met Camilla Ahlgren, schrijfster van de Zweedse thrillerserie The Bridge. Ahlgren heeft daarnaast twee seizoenen van de Zweedse remake van Penoza bewerkt.
Over de vraag hoe om te gaan met succes was Pieter Bart Korthuis kort: ‘Dat is een stuk eenvoudiger dan omgaan met mislukkingen.’ Beide schrijvers kenden wel de druk om na een hooggewaardeerd seizoen van een serie dat te evenaren of zelfs overtreffen. Ahlgren: ‘Je weet pas zeker of het goed was als het verfilmd is.’

Het was een inspirerend gesprek. De twee schrijvers hadden beiden de ervaring dat het lastig is om een tweede seizoen te maken als in seizoen één alle slechteriken om het leven komen. Ze raakten ook beiden te snel heen door het van tevoren bedachte plotmateriaal, en zijn ook beiden gedwongen geweest om nieuw plotmateriaal te putten uit het onverwachte vertrek van een acteur. Waarom successeries vaak een jaar overslaan? Dat is een gedeelde ergernis van de twee. Tegen de tijd dat de kijkcijfers van seizoen één duidelijk zijn, red je het niet meer om al voor het jaar erna seizoen twee te maken.
Korthuis en Ahlgren ontdekten dat ze elkaar mooi zouden aanvullen. Korthuis vindt storylinen een puzzel en de dialogen makkelijk, bij Ahlgren is het precies andersom. Een ander verschil tussen de twee: Korthuis storylinet eigenlijk in z’n eentje en had voor Penoza een schrijversteam van vier mensen. In Zweden gebeurt juist het storylinen met een team en doen twee mensen het schrijven van de scripts.
Het mooste beroep van de wereld
De middag werd afgesloten met de uitreiking van een Gouden Pen aan Mieke de Jong voor de film Meester Kikker, die al meer dan 100.000 bezoekers heeft getrokken. De Jong, die tevens was gevraagd om de bijeenkomst met ‘iets positiefs’ af te sluiten, deed dat met verve. ‘Wij hebben het mooiste beroep van de w
ereld, psychiaters hebben we alleen voor rese
arch nodig, vileine grappen die we niet durven te maken kunnen we geven aan onze karakters, we hoeven nooit vroeg op staan.’
‘Verhalen zijn een fundamentele behoefte van de mensen. Ze laten het kleine in het grote zien en het grote in het kleine. Ze doen een beroep op je empathisch vermogen en dat is hard nodig in deze polariserende wereld. We hebben het allermooiste beroep van de wereld.’
De waarheid liegen – Dag van het Scenario 2015

De waarheid liegen – Dag van het Scenario 2015

In hoeverre heeft drama over historische gebeurtenissen of personen zijn bron in de werkelijkheid? En in hoeverre kun je de waarheid naderen met drama? Onder het motto ‘De waarheid liegen’ werd daarover gepraat op de Dag van het Scenario, 25 september in Ottone tijdens het Nederlands Film Festival in Utrecht. Liegen bleek overigens een brug te ver voor de scenarioschrijvers die aan het woord kwamen.
Opening door Willemien van Aalst en intro Jan Hilbers
Gerard Soeteman over het documentatieproces bij Flesh+Blood
Loulou Swarte en Hetty de Kruijf gaan in op de research voor Nachtoord, een moderne film noir
Harm Ydo Hiberdink en Gijs Blom over de transmediale jongerenserie 4Jim
Robert Jan Westdijk over zijn muzikale roadmovie en de rol van The Waterboys
Olivia Hetreed die over historisch Nederland schreef in Girl With a Pearl Earring
Ger Beukenkamp over de keuze bij dramatisering van de realiteit
Uitreiking Zilveren Krulstaarten 2015
Alles kan waar zijn!
Door Gertie Schouten, foto’s Christien Boeles
‘Iets vertellen dat niet klopt zal ik nooit doen’, zei de Britse Olivia Hetreed.
De eerste gast, Gerard Soeteman, schrijver van vele succesfilms van regisseur Paul Verhoeven, vertelde in Utrecht dat hij primair journalist is. ‘Maar je moet ook je geld verdienen.’ Soeteman doet ontzettend veel research. ‘Ik heb een grote collectie boeken, ook kunst- en fotoboeken, waarin ik zoek naar dingen die binnen een scenario passen.’
Als voorbeeld werd Flesh & Blood (1985) besproken, de film over een middeleeuwse huurling die met een bende bloedig wraak neemt op een edelman. De belangrijkste personages zijn volgens Soeteman gebaseerd op Hitler, Göring en andere nazi’s. Details van huursoldaten zijn ontleend aan oude etsen en opgetekende getuigenissen; wapentuig gebaseerd op ontwerpen van Leonardo da Vinci. Het zoekwerk is een standaardprocédé voor Soeteman als hij scenario’s schrijft: ‘Schilderijen van gehangenen, beelden van weggevoerde joden, een vliegtuigje dat landt op het Tjeukemeer, het kan allemaal de moeite waard zijn om te gebruiken.’
 
De waarheid helpt hem niet altijd, vertelde Soeteman. ‘Het Amerikaanse HBO had interesse in een serie over de kruistochten. Tijdens mijn research werd me duidelijk dat de kruisvaarders mede succesvol waren omdat soennieten en sjiieten vooral druk bezig waren elkaar af te maken. En dat de kruisvaarders keiharde antisemieten waren die in Jeruzalem bijvoorbeeld een synagoge vol joden in brand staken. HBO liet na lezing van mijn plannen weten te willen wachten tot het in het Midden-Oosten wat rustiger zou zijn.’
 
Sprookje
Feit en fictie mengen. Scenarist Loulou Swarte en regisseur Hetty de Kruijf, hebben dat op een heel andere manier gedaan. Ze hadden voor Nachtoord, hun afstudeerfilm van de Filmacademie, een documentair uitgangspunt, maar goten hun bevindingen in een ‘sociaal-maatschappelijk sprookje’. Interviews met achterstandsjongeren, die weinig geloof in een betere toekomst bleken te hebben, verwerkten ze in hun ‘moderne film noir’ over sleutelmaker Saïd, die af en toe een extra kopie maakt om stiekem huizen binnen te gaan en te dromen van een beter bestaan.
Weer een heel andere aanpak had de dramaserie 4Jim (Pupkin/KRO-NCRV), over de ongeneeslijke zieke Jim en zijn vriendengroep die nog één zomer lang festivals afgaan. Echte festivals, maar intussen werd er wel gedraaid. Vier dagen per week, en de week daarna werd het in vier afleveringen uitgezonden. Acteur Gijs Blom, Jim in de serie, vertelde in Ottone geen script te hebben gezien – alleen één keer per ongeluk en toen vergat hij het te lezen. Van scènes stond alleen vast wat er moest gebeuren en dat kregen de acteurs vooraf niet te horen.
‘We werkten veel met geheimen’, lichtte regisseur Harm Ydo Hilberdink toe, ‘om reacties frisser en echter te krijgen’. Scenarist Michael Leendertse was er de hele tijd bij omdat dingen vaak net even anders liepen en scènes moesten worden aangepast. Regelmatig verzonnen de acteurs ook zelf dingen, bijvoorbeeld dat ze een piercing zouden laten zetten. In Ottone werd dat huiveringwekkende en hilarische fragment uit 4Jim vertoond. We zagen een lijkbleke acteur wiens tepel wordt doorboord, met twee bloednerveus gillende vrienden. Het maakte duidelijk wat Hilberdink bedoelde met een ‘mooie manier om dichter bij waarheidsgevoel te komen’.
Hoezeer feit en fictie vermengd waren werd grappig duidelijk toen Gijs Blom de vraag kreeg of hij en zijn mede-acteurs nu ook echt vrienden zijn geworden. ‘We kenden elkaar toevallig al een beetje’, zegt Blom. ‘Toevallig!?’ veerde Hilberdink op, ‘Daar zijn jullie op gecast natuurlijk!’
Regenponcho
Bij regisseur en scenarioschrijver Robert Jan Westdijk, in wiens films Zusje en Het echte leven filmcamera’s voortdurend te zien zijn, bleef het enigszins verwarrend hoe in zijn nieuwe film Waterboys feit en fictie zich tot elkaar verhouden. Vaststaat ten eerste dat de zoon in de film wél, maar Westdijks eigen zoon niet is verwekt onder de regenponcho tijdens een concert van de Schotse band; ten tweede dat alle onhebbelijkheden en tikjes van Westdijk zich ook in deze film weer hebben genesteld in zijn hoofdrolspelers, en ten slotte dat de band vorig jaar speciaal voor de opnames van de film twee avonden in Paradiso heeft opgetreden. Fictie tot waarheid gemaakt in je eigen leven, dus.
De Britse Olivia Hetreed, bekend van onder meer de scripts van Girl With a Pearl Earring en Wuthering Heights werkte aanvankelijk vooral aan documentaires, vertelde ze, maar raakte overtuigd dat je met fictie soms dichter bij de waarheid komt. ‘In documentaires loop je tegen allerlei beperkingen aan. Als de camera draait houden mensen hun mond, omdat ze hun baan niet kwijt willen bijvoorbeeld.’
En hoe vertel je de waarheid als er veel onbekend is? Over een historische figuur zoals Johannes Vermeer of de ontdekker van de prehistorische grottekeningen in Altamira – in een film die binnenkort uitkomt. Liegen is taboe, vindt Hetreed. ‘Als iets niet klopt, dan zal ik het nooit vertellen. Wat niet wil zeggen dat ik omwille van het drama niet kleine dingen verander.’
Een voorbeeld: de vondst in Altamira doorkruiste de ideeën van de kerk én de wetenschappelijke opvattingen over de ontwikkeling van de mens en daarom werd de ontdekker, Marcelino Sanz de Sautuola, in een bijeenkomst van archeologen veroordeeld als vervalser. In werkelijkheid was hij daar niet bij aanwezig, in het script wel. Hetreed vindt dat dat kan. Maar Sanz’ rehabilitatie kwam pas veertien jaar na zijn dood, en ze vond niet dat ze dat zomaar naar zijn leven kon verplaatsen. Ze koos daarom zelfs een andere hoofdlijn, een familieconflict, voor het verhaal.
Schaamteloos fantaseren
‘Als de Britse premier Cameron in zijn jeugd zijn penis in een varkensbek heeft gestoken, dan kan toch álles waar zijn?’, Ger Beukenkamp wil maar even aangeven: binnen de kaders van wat vaststaat heb je in historisch drama een overvloed aan ruimte. Na verscheidene series rond het koningshuis en de politiek zal ergens in de komende maanden – wanneer is nog niet
bekend – zijn dramaserie Het land van Lubbers worden uitgezonden.
‘Gekmakend saai’, vindt hij researchen, maar het levert prachtige details op. Daarbinnen neemt hij alle ruimte om erop los te fantaseren. ‘Ik heb Lubbers’ kinderen wel gevraagd om mee te werken, maar dat ze niet wilden was natuurlijk heerlijk. Dan kun je schaamteloos fantaseren en met hun privéleven aan de haal. Ik vind dat dat kan, dat we als scenarioschrijvers plekken moeten kiezen die niet gecontroleerd worden. Je kunt niet zo gauw liegen. Toen ik de viewing had van de Lockheed-affaire, met de kinderen van Den Uyl, zeiden ze achteraf: “Er klopt helemaal niets van maar het is wel waar”. Alles is mensenwerk. Al moet je mensen wel verleiden om het te geloven.’
Na al die wijsheden en inzichten kwispelden de Zilveren Krulstaarten van plezier. Ze werden uitgereikt door een winnaar van vorig jaar, Marnie Blok, en gingen met Gustav Peek (speelfilm), Franky Ribbens (tv-serie) en presentator Don Duyns (kort) mee naar huis.

 
Who’s Afraid of Genre – Dag van het Scenario 26 september 2014

Who’s Afraid of Genre – Dag van het Scenario 26 september 2014

De opkomst van de Nederlandse publieksfilm betekende de opmars van het denken in genre in Nederland. Ook omroepen kiezen voor herkenbaar drama: misdaad, biografie, nostalgie. Genres zorgen voor helderheid, herkenbaarheid en verwachtingen.
Dwingt dit de scenarioschrijver in een keurslijf of biedt het juist kansen?

Kick off
door Anne Zeegers
Introductie door Don Duyns
Mart Dominicus met een analytische kijk op het fenomeen genre.
Kristina Humle (ze verving Lars Lundström last minute) over het combineren van genres in de Zweedse tv-serie Real Humans.
Waarom scenarioschrijvers actie voeren – Robert Alberdingk Thijm
Monique Ruinen toont aan dat jeugdfilms géén genre op zich zijn.
Sanne Vogel en Bastiaan Kroeger in gesprek over werken binnen een genre versus persoonlijk werk.
Frank Ketelaar over het genre thriller in Nederland.

De scenarist universalis op de Dag van het Scenario op 27 september 2013

De scenarist universalis op de Dag van het Scenario op 27 september 2013

In september 2013 was de dag van het scenario tijdens het Nederlands Film Festival georganiseerd rond het thema Scenarist Universalis. Met de scenarioschrijver als all rounder. Presentatie Moniek Kramer.
Met:
Kluun – het verhaal in commercials en wat een verhalenverteller kan leren van reclame
Patty Stenger – opdrachtfilms en de balans tussen verhaal en boodschap
Sarah Domogala – de ontwikkelingsfase van haar film
Arnoud Rijken/ il Luster – schrijven voor animatie
Andrew Walsh (o.a. HALO 3) – de narratieve elementen in games
Jean van de Velde en Tjeerd Posthuma.– Reflectie op de Dag
Dag van het Scenario 2012 met Hoe commercieel is drama/Hoe dramatisch is commercie?

Dag van het Scenario 2012 met Hoe commercieel is drama/Hoe dramatisch is commercie?

Scenarioschrijvers houden zich bezig met de inhoud. Maar is dat nog genoeg? Moeten ze zich als creatief ondernemer niet ook bezig houden met doelgroepen en publieksaantallen? En hoe doe je dat, commercieel schrijven?Gaat publieksgericht denken niet ten koste van de eigenheid? Wat merkt de schrijver zelf van het eventuele succes?
Met
Reinout Oerlemans – publieksgericht denken
Pieter Bart Korthuis – remake Penoza
Shula Rijxman cialisfrance24.com –  export Nederlands drama
Tijs van Marle – hoe hij commercieel en persoonlijk combineert
Stienette Bosklopper – kansen voor artistieke film
Steffen Haars – New Kids
 
CoBrA op de Dag van het Scenario op 28 september 2011

CoBrA op de Dag van het Scenario op 28 september 2011

De Dag van het Scenario op 28 september 2011 ging over authenticiteit en klassieke verhaalstructuren met de titel CoBrA.  Met makers uit Denemarken, België en natuurlijk Nederland. Presentator was Don Duyns
Adam Price  (hoofdschrijver van BORGEN) – Kopenhagen
Eddy Terstall – Amsterdam
Jean-Claude van Rijckeghem (AANRIJDING IN MOSCOU) – Gent
Marleen Gorris – Oscarwinnaar en commercieel intendant Filmfonds
Finale