designoverlay: show | hide | 30% | 60% | 90%
De schrijver op de divan – De Dag van het Scenario 2016

Angst voor een wit vel, frustraties over het proces maar ook euforie na een prachtige première. Hoe verschillend schrijvers ook zijn, een aantal emoties herkennen ze allemaal. Maar hoe ga je daarmee om? En bestaat er zoiets als ‘de schrijver’?

Tijd om te kijken in de schrijversziel met:

  • Psychiater en filosoof DAMIAAN DENYS over angst als vriend en vijand van de schrijver
  • HESTER ZIJLSTRA over haar prijswinnende scriptie over ‘De Schaamte van de Schrijver’
  • Agente JACOBINE VAN DER VLOED met praktische wenken voor schrijvers.
  • JENNY MIJNHIJMER ontvouwt haar ideeën over diversiteit.
  • CAMILLA AHLGREN (schrijfster The Bridge, de Zweedse remake van Penoze) in gesprek met PIETER BART KORTHUIS o.a. over de voor- en nadelen van succes.
  • Een Gouden Pen  voor MIEKE DE JONG voor Meester Kikker.

De scenarist is nergens bang voor

door Gertie Schouten

Een in razend tempo maar vloeiend voorgedragen verhaal van Damiaan Denys over de angsten van de schrijver, het gesprek van scenarist Pieter Bart Korthuis met zijn Zweedse collega Camilla Ahlgren, maar zeker ook de verrassende en grappige video-intermezzo’s waarin scenarioschrijvers vertelden over hun rituelen, angstdromen en mooiste schrijfmomenten. Dat waren hoogtepunten van de Dag van het Scenario editie 2016, de eerste in de Stadsschouwburg van Utrecht in plaats van het knusse maar immer oververhitte Ottone.

Nederland, Utrecht, 23 september 2016. Het Nederlands Film Festival 2016. Programma onderdeel Dag van het Scenario, in de Nationale Filmconferentie. Spreker psychiater en filosoof Damiaan Denys. Foto: 31pictures.nl / (c) 2016, www.31pictures.nl

‘De schrijver op de divan’ was het thema van de dag. De eerste spreker, de Vlaamse psychiater en filosoof Damiaan Denys, vertelde hoe hij werd benaderd door de organisatie met het verzoek inzicht te geven in de angsten van schrijver. ‘Die vraag leek mij niet erg urgent’, zei Denys tot vermaak van de zaal. ‘Woorden intikken is weinig gevaarlijk. Een kopje thee kan gevaarlijker zijn. Als je dat te heet drinkt kun je slokdarmkanker krijgen. En wat te denken van het gevaar van uit bed vallen. In de VS overlijden zo jaarlijks 750 mensen. Hersenchirurgen op de spoedeisende hulp, prostituees die gespecialiseerd zijn in gewelddadige SM-praktijken; bij hen zijn de gevaren duidelijk en concreter. Scenarioschrijven is het minst gevaarlijke beroep aller tijden.’

De stelling van Denys: de scenarist is bang voor NIETS. En dat niets creëert ruimte voor angst. De verbeelding kan volledig bezitnemen van het terrein van de angst en aangezien schrijvers bekwaam zijn in verbeelding zijn ze een geliefde prooi van de angst.’ Zijn advies: ‘Zoek de werkelijkheid en laat je erin verdwijnen. Zoek de vrees, vrees geneest de angst. Geen ding waarvoor we banger zijn dan geen ding. Je ware zelf komt naar buiten in de angst. De echte persoon openbaart zich, dan zie je jezelf en de wereld ontdaan van begoochelingen.  Het is het portaal tot wie je eigenlijk bent. Tot de wereld.’

‘Je weet niet wat er doorgaat’

Het was een prachtige start, die een ingetogen vervolg kreeg in een interview van dagvoorziiter Marieke van der Pol met Hester Zijlstra. Zij schreef de prijswinnende scriptie ‘De schaamte van de schrijver’. Zijlstra merkte tijdens haar studie hoezeer angst, bijvoorbeeld om niet goed genoeg te zijn, haar in de weg zat en besloot dat fenomeen te onderzoeken. Een van haar tips: pas op dat je innerlijke criticus aan externe feedback geen grotere conclusies gaat verbinden dan reëel is. ‘Omdat je kritisch bent op jezelf, maak je het soms groter dan het is.’ Met een videofragment van Lena Dunham liet ze zien hoe het twee mensen enorm had kunnen helpen om hun angsten niet verborgen te houden, maar ze aan elkaar te laten zien. Ze wees ook op de Noor Karl Ove Knausgard, die pas groot en bekend werd toen hij heel open over zichzelf en zijn eigen schaamte begon te schrijven. ‘Kwetsbaarheid is herkenbaar.’

Jacobine van der Vloed vertelde over haar werk als talentagent bij Henneman Agency. Een agent kan veel meer doen dan alleen de contracten over financiële en juridische afspraken. Van der Vloed kent ‘haar’ scenaristen goed, leest vaak mee met hun werk en praat over hun carrièrewensen. Ze raadt scenaristen aan om niet te lang zelf te leuren met een idee, maar vooral snel contact te leggen met een agent.

Volgens Van der Vloed worden veel plannen vanuit producenten en omroepen ontwikkeld, maar is er zeker nog ruimte voor ideeën van makers. ‘Je moet wel proberen realistisch te zijn en meerdere ballen in de lucht te houden. Je weet niet wat er doorgaat.’

Nederland, Utrecht, 23 september 2016. Het Nederlands Film Festival 2016. Programma onderdeel Dag van het Scenario, in de Nationale Filmconferentie. Spreker Jenny Mijnhijmer. Foto: 31pictures.nl / (c) 2016, www.31pictures.nl

Jenny Mijnhijmer, vice-voorzitter van het Netwerk Scenarioschrijvers, hield een pleidooi voor diversiteit. ‘We moeten alle verhalen vertellen’. Ze liet fragmenten zien van series in de VS, zoals Blackish, volgens haar goede voorbeelden van serie die andere elementen van de realiteit laten zien. Volgens Mijnhijmer is diversiteit in jeugddrama in Nederland al gewoon geworden, maar minder in volwassen films. Ze noemde de serie ‘Amsterdam en vele anderen’ als voorbeeld hoe het wel kan. ‘Diversiteit is een kwaliteit’, aldus Mijnhijmer.

Bruggen en vechtersharten

Het blok na de pauze was grotendeels ingeruimd voor een gesprek tussen scenarist Pieter Bart Korthuis (Penoza, Vechtershart) met Camilla Ahlgren, schrijfster van de Zweedse thrillerserie The Bridge. Ahlgren heeft daarnaast twee seizoenen van de Zweedse remake van Penoza bewerkt.

Over de vraag hoe om te gaan met succes was Pieter Bart Korthuis kort: ‘Dat is een stuk eenvoudiger dan omgaan met mislukkingen.’ Beide schrijvers kenden wel de druk om na een hooggewaardeerd seizoen van een serie dat te evenaren of zelfs overtreffen. Ahlgren: ‘Je weet pas zeker of het goed was als het verfilmd is.’

Nederland, Utrecht, 23 september 2016. Het Nederlands Film Festival 2016. Programma onderdeel Dag van het Scenario, in de Nationale Filmconferentie. Vlnr; host Marieke van der Pol, Camilla Ahlgren (schrijfster The Bridge, de Zweedse remake van Penoza), Pieter Bart Korthuis (co-schrijver Vechtershart). Foto: 31pictures.nl / (c) 2016, www.31pictures.nl

Het was een inspirerend gesprek. De twee schrijvers hadden beiden de ervaring dat het lastig is om een tweede seizoen te maken als in seizoen één alle slechteriken om het leven komen. Ze raakten ook beiden te snel heen door het van tevoren bedachte plotmateriaal, en zijn ook beiden gedwongen geweest om nieuw plotmateriaal te putten uit het onverwachte vertrek van een acteur. Waarom successeries vaak een jaar overslaan? Dat is een gedeelde ergernis van de twee. Tegen de tijd dat de kijkcijfers van seizoen één duidelijk zijn, red je het niet meer om al voor het jaar erna seizoen twee te maken.

Korthuis en Ahlgren ontdekten dat ze elkaar mooi zouden aanvullen. Korthuis vindt storylinen een puzzel en de dialogen makkelijk, bij Ahlgren is het precies andersom. Een ander verschil tussen de twee: Korthuis storylinet eigenlijk in z’n eentje en had voor Penoza een schrijversteam van vier mensen. In Zweden gebeurt juist het storylinen met een team en doen twee mensen het schrijven van de scripts.

Het mooste beroep van de wereld

De middag werd afgesloten met de uitreiking van een Gouden Pen aan Mieke de Jong voor de film Meester Kikker, die al meer dan 100.000 bezoekers heeft getrokken. De Jong, die tevens was gevraagd oIMG_0531m de bijeenkomst met ‘iets positiefs’ af te sluiten, deed dat met verve. ‘Wij hebben het mooiste beroep van de w
ereld, psychiaters hebben we alleen voor rese
arch nodig, vileine grappen die we niet durven te maken kunnen we geven aan onze karakters, we hoeven nooit vroeg op staan.’

‘Verhalen zijn een fundamentele behoefte van de mensen. Ze laten het kleine in het grote zien en het grote in het kleine. Ze doen een beroep op je empathisch vermogen en dat is hard nodig in deze polariserende wereld. We hebben het allermooiste beroep van de wereld.’